Văn học và nhà trường

By Đặng Thiên Sơn

Các biện pháp rèn luyện cảm thụ văn học cho học sinh

trong dạy đọc hiểu văn bản ở trường phổ thông.


               

                       Ths. Lê Sử

                            Giảng viên khoa Ngữ văn- Đại học Vinh

         

Điều kiện đầu tiên của mọi sự phân tích đánh giá thẩm định giá trị của văn bản nghệ thuật là người đọc có cảm thấy văn bản đó hay hấp dẫn và xúc động thực sự  khi đọc hay không. Nghĩa là trong đọc hiểu văn bản nghệ thuật người đọc dù ít hay nhiều phải huy động thoạt đầu là tri giác và sau đó là liên tưởng tưởng tượng để thâm nhập vào thế giới nghệ thuật của văn bản thể nghiệm giá trị tinh thần và hứng thú với sắc điệu thẩm mĩ của nó. Nếu quá trình này không xảy ra thì người đọc dù bằng cách nào đi nữa cũng khó có thể hiểu được sâu sắc văn bản mình đọc. Và không riêng gì việc tiếp nhận văn bản văn học mà đối với việc tiếp nhận bất cứ loại hình nghệ thuật nào khác thì cũng diễn ra quá trình tương tự. Quá trình tâm lí nói trên chính là cảm thụ văn học. ở đây chúng tôi phân biệt giữa cảm thụ và tiếp nhận văn học.

Tiếp nhận văn học là toàn bộ quá trình biến văn bản thành tác phẩm. Đây là một hoạt động gồm nhiều bước nhiều cung đoạn; và người đọc gần như phải huy động toàn bộ những năng lực tinh thần của mình. Sách Lý luận văn học viết: "Khái niệm tiếp nhận bao hàm các khái niệm cảm thụ thưởng thức lí giải đồng cảm" (4). Còn cảm thụ văn học là hoạt động mang tính đặc thù trong tiếp nhận văn học. Cơ sở nguồn gốc của cảm thụ là sự nhân hoá tự nhiên bên trong của con người thông qua quá trình lao động sản xuất. Cấu trúc của cảm thụ là sự đan xen phức tạp của các yếu tố tri giác lý giải tưởng tượng cảm xúc. Trong cấu trúc của cảm thụ các nhân tố lý tính đã hoà tan vào trong đó như muối như đường hoà tan trong nước không thể nhận biết trở thành siêu lý tính. Mục đích của cảm thụ là cảm nhận phát hiện khám phá chiếm lĩnh bản chất thẩm mỹ của văn chương nhằm đào tạo bồi dưỡng mỹ cảm phong phú tinh tế cho độc giả. Với cách quan niệm như trên về cảm thụ chúng tôi nhận thấy việc xác lập các biện pháp rèn luyện cảm  thụ cho học sinh trong dạy đọc hiểu văn bản văn học ở trường phổ thông có ý nghĩa quan trọng; đặc biệt nó góp phần đảm bảo tính nghệ thuật đặc thù của môn ngữ văn.

Các biện pháp rèn luyện cảm thụ văn học cho học sinh đã phần nào được đề cập trong những công trình về phương pháp dạy học ngữ văn. Đầu tiên  phải kể tới cuốn Phương pháp luận dạy văn học do Z.Ia.Rez chủ biên. Trong cuốn sách này các tác giả xác định một số biện pháp bộc lộ và thúc đẩy sự đồng sáng tạo của người đọc; về thực chất có thể nói đó cũng chính là những biện pháp rèn luyện cảm thụ cho học sinh. Các tác giả viết: "Các nhiệm vụ đặc thù của phân tích trong nhà trường (gợi lên sự đồng thể nghiệm kích thích trí tưởng tượng của học sinh hình thành các phẩm chất của người đọc...) không cho phép giới hạn ở các biện pháp phân tích nghiên cứu văn học trong khi phân tích ở nhà trường"(3). Do đó phải xác định các biện pháp đặc thù nhằm mục đích "phát triển trí tưởng tượng của người đọc và đồng thời dùng làm phương tiện để phát hiện và đưa việc cảm thụ của người đọc vào việc phân tích"(3). Nhưng trong khuôn khổ giáo trình các tác giả không thuyết minh cơ sở lý thuyết để xác định các biện pháp nói trên.

Theo chúng tôi chính cấu trúc cơ chế của cảm thụ văn học là cơ sở để xác lập các biện pháp bộc lộ và thúc đẩy sự đồng sáng tạo của người đọc. Do đó phần đề xuất các biện pháp của chúng tôi phong phú hơn về số lượng cũng như khác về nội dung của từng biện pháp.

ở trong nước có thể nói cho đến nay chưa có công trình nào tập trung xây dựng các biện pháp rèn luyện cảm thụ văn học cho học sinh ở trường phổ thông. Nguyên nhân chính là vì các nhà nghiên cứu hoặc đồng nhất giữa hai khái niệm tiếp nhận và cảm thụ hoặc không phân định dứt khoát ranh giới giữa hai khái niệm này. Nói thế không phải các biện pháp xây dựng cảm thụ văn học cho học sinh chưa được đề cập tới; phần lớn các biện pháp này được đề xuất trong các công trình nghiên cứu các mặt các nhân tố riêng của cảm thụ văn học như liên tưởng và tưởng tượng mà tiêu biểu là công trình Công nghệ dạy văn của Phạm Toàn và Rèn luyện tư duy sáng tạo của học sinh trong dạy học tác phẩm văn chương của Nguyễn Trọng Hoàn. Nhưng cũng vì thế các biện pháp được xác định chưa tập trung.

Trên cơ

sở khái niệm cảm thụ văn học đặc biệt là xác định được cấu trúc của nó chúng tôi đề xuất những biện pháp rèn luyện cảm thụ văn học cho học sinh trong dạy đọc hiểu văn bản ở trường phổ thông. Xin được trình bày nội dung từng biện pháp cụ thể:

 1. Đọc diễn cảm:

Đọc diễn cảm là thể hiện sáng tạo tác phẩm văn học trong giọng đọc nhằm tác động đến những người nghe. Nếu như các biện pháp khác thông thường tác động đến lý trí thì đọc diễn cảm trước hết và chủ yếu tác động đến tình cảm. Bởi vì về thực chất đọc diễn cảm thuộc nghệ thuật trình diễn nó có những điểm tương đồng với ngâm thơ hoặc trình diễn ca khúc. Nếu giáo viên đọc diễn cảm tốt thì sẽ tạo nên bầu không khí tươi mát trong giờ học. Người học trong chừng mực nào đó có thể thưởng thức giọng đọc và dễ sản sinh những ấn tượng xúc động tự nhiên về văn bản. Có thể thấy rất rõ rằng trên thực tế học sinh ở nhà đã tiếp xúc với văn bản không chỉ một lần; việc lên lớp đọc lại văn bản nếu không tạo được sự khác biệt thì dễ gây nhàm chán và mất tập trung. Do đó bằng hình thức đọc diễn cảm giáo viên có thể tạo cho học sinh những bất ngờ hoặc sự hứng thú và có thể khiến các em bỗng nhiên có cảm nhận mới mẻ về văn bản.

Đó là chưa nói nếu như giáo viên yêu cầu học sinh trình bày thì có thể tạo cơ hội cho các em bộc lộ bản thân. Đương nhiên giáo viên phải gieo vào học sinh ý thức đọc sao cho cuốn hút chứ không phải là qua chuyện và đọc ở đây là thể hiện sự cảm thụ và thể nghiệm sâu sắc về tác phẩm là làm sao để người khác cũng có thể sản sinh những ấn tượng tương tự như mình. Diễn cảm ở đây hoàn toàn không phải là ở sự uốn éo đầu lưỡi mà thể hiện những cảm xúc nội tại của tâm hồn.    

Vấn đề đang nói sẽ sáng tỏ hơn khi chúng ta làm rõ vấn đề tại sao lại phải đọc diễn cảm. Trước hết vì ngôn từ văn bản nghệ thuật được tổ chức đặc biệt nhà văn phải là nghệ sĩ ngôn từ. Ngôn từ văn học là ngôn từ mang tính hình tượng biểu cảm và ở những tác phẩm thơ chúng ta có thể nói đến tính nhạc của ngôn từ. Đọc thơ là để làm cho tác phẩm thơ vang lên như một bản nhạc làm cho nó ngân nga trong hồn người. Giáo sư Trần Thanh Đạm cho rằng đọc diễn cảm tác phẩm thơ là phải đọc làm sao cho tác phẩm "sáng hết hình và ngân hết nhạc". Tuy nhiên một phương diện khác quan trọng hơn đấy là nội dung cảm hứng của văn bản sản phẩm của việc thể hiện những rung động mãnh liệt cảm hứng nồng nàn cháy bỏng của nghệ sĩ vào tác phẩm. Đọc diễn cảm là làm sao lột tả được nội dung tình cảm của nó phải đọc đúng giọng điệu làm lây lan cảm xúc của nhà văn đến người đọc truyền cảm hứng cho độc giả. Ngay tên gọi đã nói đúng bản chất của việc đọc diễn cảm đó là người đọc phải thể hiện xúc cảm tình cảm trong giọng đọc.

 Những cảm xúc này không phải giả tạo mà phải là cảm xúc chân thành sâu sắc về văn bản. Nói đọc diễn cảm thuộc nghệ thuật trình diễn trước hết không phải là "khoe giọng" mà là sự thể hiện xúc động của trái tim. Chính vì thế giáo viên sử dụng thích đáng biện pháp này sẽ tạo cho học sinh những ấn tượng tươi mới những xúc động mạnh mẽ về văn bản; đồng thời nó có khả năng kích thích liên tưởng tưởng tượng tạo sự thâm nhập thuận lợi vào thế giới nghệ thuật của văn bản. Cho nên đây là biện pháp có tác dụng rèn luyện cảm thụ văn học cho học sinh.  

Giáo viên có thể sử dụng biện pháp này trước khi hướng dẫn học sinh bước vào phân tích cụ thể văn bản hoặc kết hợp với việc phân tích; cũng hoàn toàn có thể sử dụng sau khi đã hoàn tất việc tìm hiểu văn bản. ở mỗi thời điểm nó đều có tác dụng riêng; hoặc là tạo những ấn tượng chung; hoặc kiểm nghiệm hay khắc sâu một sắc thái tình cảm nào đó; hoặc củng cố thống nhất nâng cao mọi ấn tượng về văn bản.

2. Trần thuật sáng tạo

Đây là biện pháp thường được dùng với học sinh THCS vì nó phù hợp với đặc điểm tâm lý cúng như năng lực của các em. Trần thuật sáng tạo là tự đặt mình vào một nhân vật nào đó trong văn bản mà trần thuật lại câu chuyện của nó. Hình thức này phát huy sáng tạo của học sinh rèn luyện năng lực hoá thân nhập thân vào nhân vật. Khi trần thuật trong chừng mực nào đó học sinh phải đặt mình vào vị trí nhân vật thể nghiệm những gì mà nhân vật nếm trải trong tình huống của nó từ đó hiểu sâu sắc hơn về nhân vật và mở rộng kinh nghiệm đời sống. Biện pháp này khiến học sinh hào hứng học tập xoá bỏ khoảng cách với văn bản phát huy được sự  sáng tạo. Giáo viên phải thực hiện biện pháp này một cách linh hoạt không nên rập khuôn. Việc trần thuật có thể thay cho việc đọc hoặc thực hiện ở phần củng cố bài học tuỳ vào đối tượng học sinh.

Giáo viên nhất thiết phải có sự động viên khích lệ cũng như những hướng dẫn uốn nắn cần thiết. Mục đích chính của trần thuật sáng tạo không phải là để học sinh nắm vững hệ thống cốt truyện của văn bản mà là con đường để cảm thụ văn bản. Do đó giáo viên phải định hướng việc trần thuật vào lĩnh hội và thể nghiệm giá trị của văn bản. Chẳng hạn lưu ý học sinh diễn tả thế nào về những tình huống trọng yếu những diễn biến tâm lý và xúc cảm tế nhị của nhân vật. Cũng cần lưu ý rằng đây là biện pháp phát huy sáng tạo của học sinh nhưng giáo viên phải có định hướng để học sinh không vì cảm xúc và tình cảm mà thay đổi ý đồ sáng tác của nhà văn hay tính cách của nhân vật.

3. Đặt những câu hỏi gợi cảm xúc liên tưởng tưởng tượng.

Trước hết là những câu hỏi gợi cảm xúc ở dạng đơn giản nhất chúng là những câu hỏi trắc nghiệm tình cảm. Những câu hỏi này có thể kiểm tra phản ứng tình cảm của học sinh; mặt khác nó thúc đẩy sự đồng cảm khuyến khích các em lắng nghe tiếng nói của trái tim. Chẳng hạn sau khi đọc diễn cảm giáo viên có thể hỏi: Em có ấn tượng thế nào về văn bản? Dạng câu hỏi này thường được gọi là câu hỏi ấn tượng chung. Và ở dạng tương tự sẽ có các câu hỏi như: Em ấn tượng thế nào về (đoạn thơ khổ thơ câu thơ...trong bài thơ; hay hành động ngôn ngữ tích cách nhân vật... trong truyện)?

Nhưng cũng có những hình thức đặt câu hỏi sáng tạo hơn dựa vào việc khơi gợi liên tưởng của học sinh mà tạo sự đồng cảm thể nghiệm văn bản. Chẳng hạn dạy bài Ra ma buộc tội khi phân tích hình tượng Xi-ta đến đoạn nhà văn miêu tả nỗi đau đớn như nghẹt thở của nàng giáo viên có thể đọc câu: "Gia-na-ki xấu hổ cho số kiếp của nàng. Nàng muốn chôn vùi cả hình hài và thân xác mình" và hỏi học sinh: Khi chúng ta xấu hổ chúng ta có cảm giác thế nào khi đứng trước mặt mọi người?

Hay để bình giá về chi tiết anh thanh niên trong Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long vì "thèm người" nên ngáng gỗ dọc đường không cho xe đi qua để gặp và trò chuyện cùng những người qua đường giáo viên có thể hỏi học sinh: Có thể hiểu thèm người là cảm giác mà ai cũng có khi phải ở hoàn cảnh một mình hay cô đơn không? Tại sao tác giả không nói anh rất cô đơn rất muốn gặp ai đó để nói chuyện mà lại nói là "thèm người"? Và các em đã bao giờ trải qua cảm giác này hay chưa? Em nghĩ gì về anh thanh niên? Những câu hỏi dạng này khiến học sinh phải huy động kinh ngiệm bản thân để soi sáng bản chất nhân vật dễ đồng cảm sâu sắc với tình huống và cảnh ngộ của nó.

Ngoài ra giáo viên có thể dùng những câu hỏi khơi gợi tưởng tượng của học sinh. Văn học dùng ngôn ngữ làm chất liệu do tính chất phi vật thể của ngôn ngữ nên hình tượng văn học không thể tác động trực tiếp vào giác quan của người đọc mà chỉ tác động gián tiếp thông qua liên tưởng tưởng tượng. Cho nên thưởng thức văn bản văn học đòi hỏi phải huy động tưởng tượng hình thức tưởng tượng để làm nổi bật lên bức tranh đời sống trong văn bản thường được gọi là tưởng tượng tái tạo.

Để huy động hình thức tưởng tượng này của học sinh vào cảm thụ văn bản giáo viên có thể đặt các câu hỏi với dạng sau: Em hình dung thế nào về bức tranh (Với bài Thu điếu của Nguyễn Khuyến chẳng hạn thì bức tranh ở đây là bức tranh mùa thu) được tác giả thể hiện trong tác phẩm? ở đây hoàn toàn không phải là việc phân tích bức tranh mà là yêu cầu học sinh phải có cái nhìn bên trong thầm kín phải hình dung thấy bức tranh đó trong đầu mình và trong chừng mực nhất định là sống với nó đồng cảm với nó. Khả năng tưởng tượng càng cao thì sự thâm nhập vào văn bản càng sâu sắc và người đọc có xu hướng quên đi thế giới thực tại sống bằng thế giới tưởng tượng do nhà văn sáng tạo nên.

Nhưng tưởng tượng trong cảm thụ văn học còn có hình thức khác đó chính là sự nhập thân vào nhân vật làm sống lại trên chính bản thân mình những cảm xúc nhân vật trải qua. Với thao tác liên tưởng học sinh vận dụng những gì mình đã trải nghiệm để hiểu nhân vật còn hình thức tưởng tượng này lại yêu cầu học sinh thể nghiệm những gì chưa hề trải qua. Nó tạo ra sự xúc động đắm say mãnh liệt đối với văn bản. Để huy động hình thức tưởng tượng này của học sinh giáo viên có thể dùng hình thức đặt câu hỏi các câu hỏi kèm theo những gợi ý nhất định. Chẳng hạn tổ chức đọc hiểu bài Hồi hương ngẫu thư của Hạ Tri Chương giáo viên có thể hỏi: Một người lâu ngày về thăm quê hương thì tâm trạng thế nào? Một người bình thường về thăm quê có giống với người biền biệt xa quê nay về quê khi tuổi đã già rồi? Em nghĩ gì về tình huống của tác giả trong bài thơ?

4. Dùng lời bình đúng thời diểm

Dùng những lời bình hấp dẫn và đúng chỗ có tác dụng rất lớn trong việc rèn luyện cảm thụ cho học sinh. Trước hết nó khiến học sinh có những ấn tượng sâu sắc khó phai mờ về vẻ đẹp của văn chương; sau đến rèn luyện khả năng thẩm định những điểm sáng thẩm mỹ trong văn bản. Biện pháp này cho phép giáo viên phát huy phẩm chất nghệ sĩ của mình; và cũng vì thế kích thích mầm sáng tạo của học sinh tạo nên sự giao lưu về tình cảm trong giờ văn. Nhưng tuyệt nhiên giáo viên không được lạm dụng biện pháp này bởi nhiệm vụ chính của giáo viên là tổ chức để học sinh cảm thụ và lĩnh hội giá trị của văn bản chứ không phải là trổ tài trình diễn để thôi miên học sinh. Do đó giáo viên chỉ tung ra lời bình khi học sinh cảm nhận chưa tới đánh giá chưa xác đáng và những lời bình lúc đó có tác dụng hỗ trợ tiến tới khắc sâu ấn tượng cho học sinh tạo nên những khoái cảm thẩm mỹ. Lời bình vì thế trước hết phải giàu cảm xúc là sản phẩm của sự xúc động sâu sắc trước vẻ đẹp của văn bản. Mặt khác nó phải độc đáo giáo viên phải chọn cách nói ấn tượng ưu tiên tiên những lối diễn đạt giàu hình ảnh nhằm tác động mạnh đến học sinh. 

 Hơn nữa giáo viên chọn bình những chi tiết nào là điểm sáng nghệ thuật của tác phẩm và việc bình giá nó giúp học sinh nắm được thần thái linh hồn của văn bản.

ở đây chúng tôi muốn nói đến những lời bình có khả năng đánh thức liên tưởng của học sinh nó tựa con đường dẫn học sinh thâm nhập tự nhiên vào thế giới nghệ thuật văn bản. Tại sao lời bình lại có chức năng này? Vì bản thân lời bình đó chứa đựng liên tưởng thẩm mỹ hết sức nhạy bén. Giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh cho rằng bình văn chẳng qua là thể hiện một liên tưởng thẩm mỹ của người đọc đối với tác phẩm. Chẳng hạn Xuân Diệu bình chùm thơ thu nổi tiếng của Nguyễn Khuyến ông kể lại chuyến về thăm quê nhà thơ vùng đồng bằng chiêm trũng ngòi bút của ông phác thảo cảnh vật nơi đây những phong cảnh đã đi vào thơ Nguyễn Khuyến và từ những phác thảo rất duyên dáng đó Xuân Diệu dẫn ta vào những câu thơ của Nguyễn Khuyến những câu thơ đã vẽ nên cái hồn cái thần của mùa thu "điển hình cho mùa thu ở nông thôn đồng bằng Bắc Bộ".

Tương tự giáo viên có thể khơi gợi học sinh nhớ về những đêm ngắm trăng sáng những lần xa quê không nguôi nỗi nhớ mà kí thác nỗi nhớ nhà lên tạo vật lên vầng trăng khuya để từ đó cảm nhận nỗi nhớ quê hương bồi hồi bồn chồn thẳm sâu và vô cùng da diết tắm vào không gian bàng bạc vào vầng trăng trên trời của nhà thơ Lý Bạch trong bài Tĩnh dạ tư. Hoặc gợi cho học sinh từ những bước chân xa nhà hoặc nỗi nuối tiếc quá khứ và dĩ vãng tươi đẹp đã qua mà thấu tỏ nỗi niềm lữ thứ tấm lòng ba đào cố quận tang thương hoá vào trong tiếng quốc quốc đau lòng sầu thảm; tiếng gia gia khản giọng của Bà Huyện Thanh Quan trong bài Qua đèo ngang.  Nghĩa là phải gợi lên những tình huống của nhân vật liên hệ với tình huống của bản thân để từ đó có những lời bình thích đáng xuất phát từ những rung động sâu xa chân thật của tâm hồn. Nó làm cho rung động của nhà văn nay hiện hình trong tâm hồn của học sinh. Học sinh nói về nhân vật về văn bản là đang nói lên chính nỗi lòng mình.

5. Đối chiếu văn bản với các loại hình nghệ thuật khác

 Một số nhà nghiên cứu khẳng định việc đối chiếu văn bản với các loại hình nghệ thuật khác có tác dụng làm hiện hình cảm thụ của học sinh thúc đẩy học sinh hình thành những ấn tượng về văn bản.

Thông thường một số giáo viên đối chiếu văn bản với nghệ thuật hội hoạ hoặc điện ảnh. Tuy nhiên giáo viên không được lạm dụng việc sử dụng các hình ảnh này mang tính chất đối chiếu so sánh về hai cách cảm thụ hai cách nhìn và hướng tới khơi gợi cảm thụ chứ hoàn toàn không được dùng hình ảnh làm tài liệu trực quan như một số người vẫn hay làm bởi đó là biện pháp thủ tiêu trí tưởng tượng của học sinh học sinh dễ có xu hướng đồng nhất văn bản với các tác phẩm nghệ thuật khác. Một số văn bản trong chương trình đã được chuyển thể thành kịch bản điện ảnh thì giáo viên có thể cho các em xem trong giờ ngoại khoá và có thể nêu ra một số vấn đề để các em thảo luận.

Đối với những văn bản thơ đã được phổ nhạc như Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải Đồng chí của Chính Hữu Viếng lăng Bác của Viễn Phương giáo viên hoàn toàn có thể cho học sinh thưởng thức những ca khúc này chúng sẽ có tác dụng rất lớn trong việc tạo nên những xúc động mạnh mẽ của học sinh về văn bản. Công việc này cùng với đọc diễn cảm có khả năng đánh thức cảm giác về nhịp điệu giai điệu cho học sinh và cũng từ đó cảm nhận những cung bậc của tâm hồn đang hát lên trong những giai điệu đó.

Tài liệu thamkhảo

1. Nguyễn Trọng Hoàn Rèn luyện tư duy sáng tạo trong dạy học tác phẩm văn chương Nxb Giáo dục 2001 .

2. Phan Trọng Luận Trương Đình Nguyễn Thanh Hùng Phương pháp dạy học văn Nxb Đại học quốc gia Hà Nội 1996.

3. Z.I.A Rez Phương pháp luận dạy học văn Nxb Giáo dục 1983.

4. Trần Đình Sử Phương Lựu Nguyễn Xuân Nam Lý luận văn học (tập 1 2) NXB Giáo dục 1987.

5. Phạm Toàn Công nghệ dạy văn NXB Đại học quốc gia Hà Nội 2000. 


 Nguồn :phongdiep.net

More...

Độc thoại thu - Thơ - Đặng Thiên Sơn

By Đặng Thiên Sơn

 

Độc thoại thu

Áo Dài Nữ Sinh

Tháng chín về có những trận mưa ngâu

Em tan trường sáng nay tà áo dài ớt đậm

Khai giảng rồi ư!

Em chẳng còn mười sáu

Thời gian phớt hồng chút e thẹn đầu tiên.


Gã mắt kính ngồi cạnh bên

Chẳng còn lấy phấn vẽ giới ranh

Để phân chia lãnh thổ

Ba tháng hè thôi mà gã cao quá khổ

Em phải ngước nhìn lên mới thấy gã cười...


Tháng chín về những chiếc lá thu rơi

Em gom lại xếp thành trái tim

Viết tên mình ở giữa

Và bên cạnh có cái tên ai nữa

Đọc một lần rồi vội xoá đi ngay.


Tháng chín về vương chút gió heo may

Phố bỗng nên thơ

Em về ngang ngõ nhỏ

Tiếng chuông chùa nâng nhẹ bước em qua.


Đặng Thiên Sơn

More...

Thơ - Mơ - Đặng Thiên Sơn

By Đặng Thiên Sơn

 

Mơ!

http://www.chudu24.com/hinh-anh-du-lich/thanh-pho/hoi-an/duong-ven-bo-song-co-rat-nhieu-hang-ban-den-long0.html
Trong mơ thôi

Tôi vẫn ước một lần được về thăm Phố Cổ

Được nhâm nhi bên li rựu Hồng Đào

Được cùng em đội ô đi dưới mưa

Vào những ngày Miền Trung tháng chín...


Trong mơ thôi

Tôi vẫn ước một lần chỉ một lần cũng được

Trao cho em nụ hôn thơm

Dưới ánh đèn lồng bên bờ sông Thu Bồn huyền thoại


Trong mơ thôi

Tôi vẫn ước suốt quãng đời còn lại

Được cùng về xứ Quảng với em thôi.


Đặng Thiên Sơn

More...

Thơ: Vô đề ( Đặng Thiên Sơn)

By Đặng Thiên Sơn

Vô đề
                   Đặng Thiên Sơn
http://photo.zing.vn/photo/gallery/detail.3302217.html

Anh đã mỏi nhừ trái tim
Khi sắp qua thời tuổi trẻ
Cứ ngỡ mình sẽ tàn úa theo quy luật tự nhiên: sinh-tử

Em đã đến bên anh-giọt sương thuần khiết
Lung linh!
Lung linh!
Ngọt tận đáy lòng.

Tình yêu trong anh lại lên non xanh mơn mởn
Như lộc biếc trên cành khi mỗi độ xuân sang
.

Đ. T. S

More...

Đôi dép

By Đặng Thiên Sơn

Thời gian này HPL_ĐTS đang bận nên tuyển chọn mộ số bài thơ hay của các tác giả khác để bạn bè cùng chia sẻ.

Đôi dép
                            (Khuyết danh)



Bài thơ đầu anh viết tặng em
Là bài thơ anh kể về đôi dép
Khi nỗi nhớ ở trong lòng da diết
Những vật tầm thường cũng biến thành thơ

Hai chiếc dép gặp nhau tự bao giờ
Có yêu nhau đâu mà chẳng rời nửa bước
Cùng gánh vác những nẻo đường xuôi ngược
Lên thảm nhung xuống cát bụi cùng nhau

Cùng bước mòn không kẻ thấp người cao
Cùng chia sẻ sức người đời chà đạp
Dẫu vinh nhục không đi cùng người khác
Số phận chiếc này phụ thuộc chiếc kia

Nếu ngày nào một chiếc dép mất đi
Mọi thay thế đều trở nên khập khiễng
Giống nhau lắm nhưng người đời sẽ biết
Hai chiếc này chẳng phải một đôi đâu


Cũng như mình trong những lúc vắng nhau
Bước hụt hẫng cứ nghiêng về một phía
Dẫu bên cạnh đã có người thay thế
Mà trong lòng nỗi nhớ cứ chênh vênh

Đôi dép vô tri khắng khít song hành
Chẳng thề nguyền mà không hề giả dối
Chẳng hứa hẹn mà không hề phản bội
Lối đi nào cũng có mặt cả đôi

Không thể thiếu nhau trên những bước đường đời
Dẫu mỗi chiếc ở một bên phải trái
Nhưng tôi yêu em ở những điều ngược lại
Gắn bó đời nhau vì một lối đi chung

Hai mảnh đời thầm lặng bước song song
Sẽ dừng lại khi chỉ còn một chiếc
Chỉ còn một là không còn gì hết
Nếu không tìm được chiếc thứ hai kia
                                          (Sưu tầm)

More...

Thơ: "Yêu" - Huỳnh Dũng Nhân

By Đặng Thiên Sơn

Yêu
                  Huỳnh Dũng Nhân


Khi yêu nhau xin hãy đừng thề thốt
Sẽ thế này và không phải thế kia
Không nhân chứng cũng không vật chứng
Thời gian trôi sẽ chìm khuất câu thề

Khi yêu nhau xin hãy đừng chọn lựa
Là người này sao không phải người kia
Muôn bài tính chẳng bao giờ đoán được
Sao người bây giờ không phải người xưa.

Khi yêu nhau xin hãy đừng chờ đợi
Phải lúc này mà không thể lâu hơn
Không ai biết lúc nào ta biến mất
Mặt đất này chưa chắc đã hàm ơn!

Khi yêu nhau xin hãy đừng so sánh
"Em là ta và ta cũng là em"
Ta kiêu hãnh vì biết mình tồn tại
Hơn một lần không giống thú hoang

Khi biết yêu ta mới là ta đấy
Phải không em chỉ duy nhất kiếp này!
Khung trời hẹp chỉ tình yêu vô tội
Riêng tử tù là em đấy anh đây!

H. D. N

More...

Thơ: Em của tôi ơi! - Đặng Thiên Sơn

By Đặng Thiên Sơn

Thuong-Ve-Xu-Nghe.mp3Thuong-Ve-Xu-Nghe.mp3 

Em của tôi ơi!



Tôi vẫn nói vẫn cười

Vẫn hờ hững như chưa có gì vậy đó

Người Miền Trung quen đứng đầu ngọn gió

Tôi chẳng bao giờ hoang mang.


Người Miền Trung nên tôi thích rõ ràng

Chẳng quen những lời ấp úng

Em của tôi ơi!

Trái tim tôi thúc dục

Nói những lời yêu thương!


Dẫu câu nói của tôi phá tan cả buổi chiều

Làm tắc ngụm cà phê

Làm mắt em nhấp nháy

Nhưng người Miền Trung - tôi là thế đấy.


Em có buồn không em?

                                     
                                         07-07-09
                          Đặng Thiên Sơn

More...

Thơ: Khát - Đặng Thiên Sơn

By Đặng Thiên Sơn

 

Khát

                     (Tặng mgười yêu tôi...)



Người tình trong mơ của anh ơi!

Em là ai?

Sao không về bên anh khoả lấp đêm dài?

Để cho ngọn nến kia  dán bóng anh lên bức tường vô cảm

Những giọt cà phê đen thay quả lắc đếm giờ...


Người tình trong đêm của anh ơi!

Em là ai trong thế giới ban ngày?

Sao không về bên anh?

Ép những cánh hồng ngoài hiên lên môi

Để trong đêm đen chúng không còn nhìn anh qua ánh đèn le lói

Những chú tắc kè thôi không còn tặc lưỡi

Lũ dế thôi thét gào

Anh thôi lẫn vào đêm...


Người tình tương lai của anh ơi!

Em là ai ?

Sao không về bên anh sưởi ấm trái tim gầy...


Người tình của tôi ơi!

Sao hoang phí những tháng ngày

Rong ruổi nơi đâu?

Để lỡ hết xuân thì. 
                     
                                  7-2009
                           Đặng Thiên Sơn

More...

Đỗ Văn Duyên - viết về tập thơ blogs thời Sinh Viên

By Đặng Thiên Sơn

    Đôi dòng cảm nhận của Đỗ Văn Duyên-một cây bút viết nghiên cứu rất trẻ vừa tốt nghiệp ĐH Quy Nhơn hiện anh đang sống và làm việc tại Bình Phước xin giới thiệu cùng bạn đọc đồng thời tỏ lòng tri ân với người bạn yêu mến thơ Sơn


"BLOG THỜI SINH VIÊN": ĐÔI DÒNG LƯỚT WEB

                                                                     
     Gần đây giới sinh viên Qui Nhơn xôn xao ngợi bàn hết lời về tập thơ đầu tay "Blog thời sinh viên" của Đặng Thiên Sơn. Vì lẽ các bạn trẻ tìm được hồn mình trong đó với một ý vị đồng điệu "ngơ ngác những lời xanh"( Nguyễn Thanh Xuân). Qua đó thấy được một tâm hồn nồng nàn yêu thơ và một nỗ lực không ngừng của chàng trai xứ Nghệ lặng lẽ "gánh thơ" vào đời.

Tập thơ gồm 36 bài chia làm hai phần: Khúc dạo đầu (15 bài) và Lặng lẽ ngân (21 bài). Khúc dạo đầu với âm hưởng chữ "tình" hoài niệm. Lặng lẽ ngân đau đáu một nỗi niềm bao trăn trở nghĩ suy. Tất cả được thanh lọc qua một tâm hồn trẻ trung thi vị luôn vận động không ngưng nghỉ say miệt mài "ngồi tập đánh vần - hai mươi tư chữ cái" để "tận hưởng phút thăng hoa của trò chơi xiếc chữ".

"Blog thời sinh viên" là kết quả của một hồn thơ đang thể nghiệm sợi dây nối kết đem thơ văn quay về với giới trẻ. Tuy mới chỉ là khúc dạo đầu như "chớm thu" như "phố trở mùa" nhưng cũng đủ lặng lẽ ngân để những tâm hồn trẻ "hồi sinh" mà "say thơ". Việc đánh thức kịp thời thế hệ 9x - 10x  (tìm lại hồn mình trong văn chương) góp phần chống lại xu thế văn thơ xuống dốc là một nỗ lực đáng ghi nhận của tài bút trẻ: THIÊN SƠN.

Qua nhiều lần gặp gỡ trao đổi tâm sự tôi nhận thấy trong anh cả một miền thương nhớ "mẹ yêu". Và chính Thiên Sơn cũng thừa nhận: "hầu hết các bài thơ của mình đều lấy cảm hứng và viết để tặng mẹ". Đây là một trong những động lực quan trọng để Thiên Sơn viết nhiều và viết hay về mẹ. Tập hợp 36 bài của "Blog thời sinh viên" thì đã có 11 bài gợi nguồn bóng dáng mẹ chiếm 30.6% như: mẹ về quê quà tặng mẹ chiều cuối năm đồng làng...Một hình ảnh người mẹ mực thước luôn biết dạy con "thương cho roi cho vọt" là những gì lưu lại trong kí ức nhà thơ bao trìu mến kính yêu:

"Những trưa hè ta trót đùa nghịch nhau

Mẹ lấy roi đánh đòn hai đứa khóc" (Anh em trai)

Lặn lội từ xứ Nghệ vào Qui Nhơn để chuyên tu cái nghiệp văn chương. Xa quê hương xa nhà Thiên Sơn luôn thổn thức nỗi nhớ về mẹ. Với một tâm hồn nhạy cảm khi đứng ngắm nhiều cặp vợ chồng bên nhau với những đóa hồng xinh tươi thì chợt vỡ lẽ một điều "ở quê nhà mẹ vẫn lặng lẽ với gánh khổ  cuộc đời":

" Giật mình con đứng lặng người

Nhớ ngày của mẹ ở nơi quê nhà

Ta buồn vì mẹ của ta

Lấy đời vất vả làm quà gian truân" (Quà tặng mẹ)

Một sự so sánh rất lạ dựa trên thế đối lập tương phản tạo nên những cặp đối sánh: nhiều - ít hơn - kém được - không được; mà cái phần ít phần kém phần không được ấy mẹ luôn giành lấy; trái lại những phần tốt đẹp kia mẹ thầm dâng hiến cho con:

"Nếu tính về không gian

Tôi đi nhiều hơn mẹ

Từ xứ Nghệ vào Nam

Dài ngút mấy trăm cây số

Còn mẹ tôi

Một đời chỉ loay hoay

Nơi ruộng đồng quê chợ...

Chẳng có cọc tiêu đo cây số bao giờ" (Mẹ)

"Mẹ" là một bài thơ hay với tứ thơ độc đáo và lạ. Việc lặp ngữ pháp ba lần ở đầu mỗi khổ ("Nếu tính ... tôi...") đem lại hệ quả cấp số nhân lũy thừa bội số hạnh phúc cho con; đổi lấy điều này là những thiệt thòi mất mát khổ đau mẹ phải gánh chịu. "Nghĩa mẹ như  nước trong nguồn chảy ra"(ca dao) cho nên ngồi đong ngồi đếm ngồi đặt ngàn câu hỏi thì cũng chỉ có một đáp án duy nhất: " Bởi một đời mẹ vẫn bên tôi".

Hành trình thương nhớ của Thiên Sơn còn vương đọng một nỗi niềm cố hương. Có lẽ quê hương là mẹ là khởi nguồn của nơi "chôn nhau cắt rốn" khiến ai đi xa cũng nhớ không riêng gì Thiên Sơn nhưng nhớ để mà làm thơ về nó như chàng thi sĩ trẻ này thì lại rất hiếm. 8/36 bài viết về quê hương chiếm tỉ lệ 22 2% tập trung ở các bài: về quê đồng làng chuông chùa tháng mười chiều cuối năm... đã nói lên tấm lòng nhiệt huyết với  quê hương của nhà thơ. Hình ảnh quê hương gắn với những kỷ niệm thời ấu thơ vẫn vùn vụt hiện về một cảm giác khát thèm:

"Thèm được về đồng ruộng bắt cá rô

Thèm được nếm trận mưa roi mẹ đánh

Được ôm nhau trong chăn đêm giá lạnh

Trên mảnh đất nghèo xứ Nghệ thương yêu" (Anh em trai)

Thật là hạnh phúc khi được về quê đi hết đầu làng cuối xóm với đôi "chân trần" mà nghe hồn quê  mơn man trong từng thớ thịt:

" Chạm mũi chân mình lên từng viên sỏi

Nghe đau nhói!

‘ Sao ta vẫn thèm

Được đi chân trần như ngày còn nhỏ ". (Về quê)

Và chỉ có về quê " ta tìm lại chính ta" trả ta về tuổi thơ "với câu ví dặm bên bờ ao xưa" với lời "hát ru ta ngủ những trưa gió Lào" những chiều rược đuổi chuồn chuồn những đêm đom đóm trả ta về với bạn bè "cái thời chung lớp quây quần bên nhau"... Đối với Thiên Sơn món nợ quê hương là món nợ bằng máu bằng thịt bằng tình cảm bằng kí ức. Cho nên:

" Ta về ta trả thế thôi

Để rồi lại nợ gấp đôi ba lần

Quê hương nâng mỗi bước chân

Trả vay vay trả ngàn lần chưa xong" (Trả)

Tự cổ chí kim mùa thu muôn thuở là bạn tình của các thi nhân. Thu đẹp hiền hòa với sắc vàng muôn nơi. Thu xưa thường buồn thu nay có phần vui hơn nhưng nhìn chung mùa thu thường mang lại trong ta hứng cảm sầu dâng. Thiên Sơn không nằm ngoài định mệnh văn chương tha thiết với mùa thu làm nên 5 bài thơ về mùa thu "trẻ quá" thoáng buồn không bi lụy mùa thu gắn liền với tà áo trắng mùa thu cũng đa tình như nhà thơ vậy:

" Phố buồn không nói một lời

Rơi nghiêng cả một góc trời cuối thu

Ta về đi dưới mưa mù

Hình như phố trách mùa thu đa tình?" ( Mùa thu đa tình)

Mùa thu lang thang trên phố lạc lối vào hồn em với ngàn nốt nhạc miên man chợt buồn:

" Em về trong hương cốm

Thả hồn vào thu êm

Những nỗi buôn không tên

Vắt ngang qua miền nhớ" (Nhớ hà Nội)

Cây bút trẻ Thiên Sơn luôn ý thức được rằng " mỗi tác phẩm là một khám phá mới về nội dung một phát minh mới về hình thức" (Leonit Leonop); "nghề văn kị nhất là thấy người ta ăn khoai cũng vác mai đi đào"( Nam Cao). Cho nên cần tránh lặp lại người khác và lặp lại chính mình Thiên Sơn đã viết lên những câu thơ hay những tứ thơ lạ và độc đáo. Tuy rằng không nhiều và cũng không đồng đều chỉ nằm rải rác ở một số khổ thơ ở một số bài thơ nhưng cũng đủ thỏa lòng bạn đọc tạo nên thành công bước đầu đáng ghi nhận:

" Cô bé hàng xóm lớn thêm một tuổi

Xuân làm chín má đồng tiền

Thời gian trừ đi một tuổi

Mẹ ngồi trông ngóng con dâu" (Xuân về)

Hay:

" Buông mình trên thảm cỏ

trời đêm hè sâu  như đáy giếng

mảnh trăng vàng rơi lọt giữa không trung"(Lạc)

Bên cạnh những thành công không thể phủ nhận "Blog thời sinh viên" còn bộc lộ một số hạn chế của cây bút trẻ: đôi câu chập chững non nớt gượng ép; đôi chỗ sáo mòn cạn ý; nhiều bài chín nhưng chưa mùi. Tất nhiên đây là quy luật muôn thuở của bất kì sự sáng tạo nghệ thuật nào và nó phụ thuộc nhiều vào cách cảm chủ quan của bạn đọc. Nhưng chính những lý do này lại là "điểm sáng" hứa hẹn cho những tập thơ kế tiếp của Thiên Sơn bùng phát thành công hơn. Và cho đến nay những gì "Blog thời sinh viên" thể hiện là một bất ngờ cho chúng ta!
--- Đỗ Văn Duyên ---

More...

Đoản văn: Vệt chiều - Đặng Thiên Sơn

By Đặng Thiên Sơn

 

  Đoản văn:
                Vệt chiều


   Nắng chiều đã đổ màu cam tôi ngồi xoay xoay chiếc ly cà phê trong một quán cóc đối diện Bến xe trung tâm Thành phố Quy Nhơn. Nói là đã chiều nhưng trời còn nóng lắm. Quy Nhơn năm nay thời tiết bất thường: nóng thì cháy da cháy thịt mưa thì kèm theo sấm sét...

  Chiếc xe đò màu đỏ dừng ngay trước quán cóc tôi ngồi. Bước xuống xe có chừng năm bảy người quần áo bảnh bao họ bấm máy điện thoại để gọi người thân ra đón hay thuê xe ta xi tôi cũng không rõ lắm.

Trong số những người xuống từ chiếc xe màu đỏ ấy có hai người bước xuống sau cùng. Hình như họ là cha con - tôi đoán thế. Người đàn ông chắc đã quá tuổi năm mươi còn cô gái thì khoảng muời bảy mười tám gì đó.

-         Đi hướng nào hả ba?

  Bây giờ thì tôi có thể chắc chắn họ là cha con. Người đàn ông đứng lặng một lúc lâu. Cặp mắt có vẻ rất cảnh giác. Ông định trả lời câu hỏi của đứa con gái nhưng lại thôi. Vừa lúc đó thì năm sáu gã xe ôm xoắn xít mời chào hai cha con ông. Nhưng ông cương quyết không đi.

   Hành trang của hai con người này cũng rất đơn giản: một chiếc bao có in lô gô của hạng phân hoá học N. P. K trong đó chắc là đựng quần áo. Một cái xắc mây lỉnh kỉnh nào bát đũa và một số hoa quả. Cô bé thì xách một chiếc cặp hiệu NIKE chắc đã phải qua mấy đời sử dụng rồi. Trong cặp có những khối vuông ngấn lên làm cho chúng ta nhìn từ ngoài vào cũng có thể thấy được. Tôi đoán đó là sách vở.

  Ngay trước cổng bến xe Quy Nhơn mấy ngày nay đội tình nguyện - tiếp sức mùa thi đã dựng tạm những chiếc dù lớn thúc trực 24/24 giờ để đón tiếp Thí sinh về dự thi tại TP. Qui Nhơn. Người cha đến gần đội quân áo xanh mà ông được nhìn thấy qua giới thiệu trên truyền hình cũng như sách báo. Vừa lúc ấy các tình nguyện viên đến bên cạnh cha con ông hướng dẫn và giới thiệu cho họ về các khu nhà trọ gần điểm thi.

  Khi được các tình nguyện viên hướng dẫn xong ông nhìn lại bản đồ một lần nữa. Ông nói với con gái:

-         Bố con mình đi thôi.

  Có một bác xe ôm vẫn bám riết hai con người ấy từ lúc xuống xe để nài nỉ. Thế nhưng người phụ huynh ấy đã lắc đầu và bảo:

-         Từ đây tới chỗ con tôi thi có 3Km không bằng một nửa đoạn đường ra rẫy của tụi tôi. Chúng tôi đi bộ được.

  Bác xe ôm đành bất lực. Hai con người ấy tay xách nách mang trên khuôn mặt họ không biểu hiện sự mệt nhọc vì đi đường dài mà trông họ rất vui. Người đàn ông vừa đi vừa xoa đầu con gái. Họ nói với nhau những câu chuyện gì đó. Thỉnh thoảng con bé nhảy nổi lên khỏi vỉa hè rồi lại níu tay ba đi tiếp... Hai con người ấy khuất dần tầm mắt tôi để lại những khối bê tông xếp chồng hai bên hè phố.

   Lại một chiếc xe màu xanh nữa dừng ngay trước quán cóc tôi ngồi...

   Thế là mùa tuyển sinh Đại học mới lại về. Những con người từ khắp miền quê lại đổ về đây đua tài thử sức. Mỗi người một hoàn cảnh khác nhau...Nhưng trong mắt họ đều ánh lên niềm hi vọng.

   Tôi chợt nhớ về kỷ niệm xa xăm cách đây bốn năm khi ba đưa tôi đến thành phố này thi Đại học. Lúc ấy tôi cũng vui và phấn khởi như cô bé lúc nãy. Ba tôi cũng cẩn thận không kém người phụ huynh kia. Hy vọng rằng bốn năm sau cũng góc quán này cô bé kia lại ngồi ngắm những chuyến xe và nghĩ về xa xăm của ngày đầu xuống thành phố...

Đặng Thiên Sơn

More...